Mới đây, Bộ Y tế đã ban hành công văn khẩn cấp yêu cầu các sở y tế, bệnh viện và cơ sở khám chữa bệnh trên toàn quốc phải thực hiện nghiêm túc việc công khai, minh bạch bảng giá dịch vụ y tế. Đồng thời, mệnh lệnh cứng rắn nhất được đưa ra: Chấm dứt ngay lập tức việc tự ý thu thêm các khoản chi phí ngoài danh mục kỹ thuật đã được phê duyệt.
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh dư luận liên tục phản ánh về tình trạng “mập mờ” trong hóa đơn thanh toán tại một số cơ sở y tế công lập. Người bệnh, vốn đã ở thế yếu khi đối diện với bệnh tật, nay lại phải gánh thêm những khoản phụ phí tự phát dưới các tên gọi mỹ miều như “phí dịch vụ tự nguyện”, “phí hỗ trợ nhanh” hay “phụ thu vật tư hao hụt”. Việc Bộ Y tế yêu cầu tăng cường thanh tra đột xuất và xử lý nghiêm trách nhiệm người đứng đầu cho thấy tính chất quyết liệt của đợt thanh lọc tài chính này.
Áp lực tự chủ tài chính và ranh giới mong manh của “sáng tạo” thu chi
Để nhìn nhận một cách khách quan, hiện tượng tự ý thu thêm tiền ngoài quy định tại các bệnh viện công lập không hoàn toàn tự nhiên sinh ra. Nó gắn liền với một lộ trình vĩ mô đầy thách thức: Tự chủ tài chính y tế.
“Khi ngân sách nhà nước cấp chi thường xuyên bị cắt giảm, các bệnh viện buộc phải tự xoay xở để trả lương, duy trì hoạt động và đầu tư trang thiết bị. Trong khi đó, giá dịch vụ y tế công vẫn chưa được ‘tính đúng, tính đủ’ các yếu tố cấu thành. Đây chính là gốc rễ đẩy nhiều bệnh viện vào thế khó, dẫn đến những hành vi lách luật để tăng nguồn thu.”
Sự chậm trễ trong việc ban hành khung giá dịch vụ mới sát với thực tế thị trường đã tạo ra một khoảng trống pháp lý. Để bù đắp chi phí vận hành, một số cơ sở y tế đã chủ động tạo ra các dịch vụ ngoài danh mục hoặc buộc người bệnh phải mua thêm các gói bổ trợ. Ranh giới giữa “nỗ lực đa dạng hóa dịch vụ” để phục vụ người dân và “lạm thu trục lợi” trở nên vô cùng mong manh.
Minh bạch giá dịch vụ: Quyền được biết và quyền được giám sát của người bệnh
Yêu cầu công khai minh bạch bảng giá dịch vụ khám chữa bệnh và thiết lập đường dây nóng phản ánh viện phí không chỉ đơn thuần là giải pháp quản lý hành chính. Đây là bước đi nền tảng để trả lại quyền chủ động cho người bệnh.
- Quyền được lựa chọn: Khi giá dịch vụ được niêm yết rõ ràng, người bệnh và gia đình có thể chủ động tính toán, lựa chọn dịch vụ phù hợp với khả năng tài chính của mình.
- Giám sát cộng đồng: Sự công khai là công cụ giám sát hiệu quả nhất. Không có cơ chế thanh tra nào tối ưu bằng việc hàng triệu người bệnh hàng ngày trực tiếp đối chiếu bảng giá niêm yết với hóa đơn thực tế.
- Cơ sở dữ liệu số hóa: Việc bắt buộc công khai giá cũng thúc đẩy các bệnh viện đẩy mạnh chuyển đổi số, đồng bộ hóa hệ thống quản lý bệnh viện (HIS) với cổng công khai y tế của Bộ.
