Sự bùng nổ của xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt (cashless) tại Việt Nam những năm gần đây đã đem lại sự tiện lợi vượt trội cho cả người bán lẫn người mua. Tuy nhiên, mặt tối của sự tiện lợi này là sự xuất hiện ngày càng tinh vi của tội phạm công nghệ cao. Mới đây, Công an tỉnh Nghệ An đã phát đi cảnh báo đỏ về thủ đoạn lừa đảo bằng biên lai chuyển khoản giả – một vấn nạn đang trực tiếp đe dọa đến các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, shippers và người bán hàng trực tuyến.
Công nghệ làm giả tinh vi chỉ trong vài giây
Không cần đến những kỹ năng đồ họa phức tạp, các đối tượng lừa đảo hiện nay chỉ cần sử dụng các hội nhóm Telegram, các trang web chuyên dụng hoặc ứng dụng di động được thiết kế sẵn để tạo ra các biên lai chuyển tiền (banking slip) giả mạo. Chỉ với vài thao tác nhập số tiền, tên người nhận, ngân hàng và thời gian, một biên lai trông hoàn toàn như thật sẽ được xuất bản trong chớp mắt.
Các đối tượng thường nhắm vào các thời điểm cửa hàng đông khách, giờ cao điểm hoặc đêm muộn – lúc hệ thống ngân hàng dễ bị nghẽn mạch hoặc người bán hàng đang bận rộn, mất cảnh giác. Chúng đưa màn hình điện thoại chụp ‘giao dịch thành công’ rồi nhanh chóng rời đi với lý do có việc gấp.
Lời khuyên từ chuyên gia an ninh: Bản chất của biên lai điện tử chỉ là một tệp hình ảnh rất dễ bị can thiệp và chỉnh sửa. Trực giác con người thường dễ bị đánh lừa bởi những chi tiết số hóa trông có vẻ chính thống.
Chuyển dịch từ phòng thủ số sang xác thực vật lý
Điểm đáng chú ý trong khuyến cáo mới nhất của cơ quan Công an tỉnh Nghệ An là sự chuyển hướng sang các biện pháp xác thực vật lý trực tiếp. Đây là sự bổ sung cần thiết khi các rào cản công nghệ số bị vô hiệu hóa bởi tâm lý chủ quan.
- Nhận diện khuôn mặt khách hàng: Khi thực hiện giao dịch trực tiếp, người bán nên chủ động yêu cầu khách hàng tháo bỏ khẩu trang, mũ bảo hiểm hoặc kính râm để camera an ninh ghi nhận rõ nét diện mạo.
- Chỉ tin vào số dư thực tế: Tuyệt đối không bàn giao hàng hóa hay tài sản nếu tài khoản ngân hàng chưa thực sự cộng tiền (biến động số dư trên ứng dụng ngân hàng hoặc tin nhắn SMS chính thức).
- Kiểm tra kỹ lưỡng: Không chấp nhận bất kỳ lý do nghẽn mạng hay lỗi hệ thống nào từ phía người mua để cho nợ hàng hoặc cho đi trước khi tiền về tài khoản.
