Dư luận xã hội vừa qua không khỏi bàng hoàng trước vụ việc một nhóm gồm 7 thanh thiếu niên (độ tuổi từ 17 đến 19) bị cơ quan chức năng khởi tố vì hành vi mang theo kiếm tự chế, lạng lách qua nhiều tuyến phố trung tâm Hà Nội rồi vô cớ đuổi chém một người đi đường hoàn toàn xa lạ. Sự hung hãn, coi thường luật pháp của nhóm đối tượng này không chỉ gây thương tích cho nạn nhân mà còn gieo rắc nỗi sợ hãi cho bất kỳ ai tham gia giao thông.
Điều đáng phẫn nộ và gây chú ý hơn cả chính là lý lịch của nhóm đối tượng này. Trong số 7 thanh niên bị khởi tố, có tới 3 đối tượng đã từng có tiền án và hiện đang trong thời gian chấp hành án treo tại địa phương. Việc những đối tượng đang chịu sự giám sát của pháp luật vẫn có thể tự do tụ tập, chế tạo hung khí và thực hiện hành vi bạo lực bộc phát đặt ra một câu hỏi lớn về tính hiệu quả của công tác quản lý đối tượng ngoài xã hội.
“Việc các đối tượng đang chấp hành án treo vẫn ngang nhiên tụ tập, mang theo hung khí nguy hiểm đi gây án cho thấy sự coi thường pháp luật đến mức cực hạn và lỗ hổng lớn trong việc giám sát, giáo dục tại cơ sở.”
Khoảng trống trong quản lý đối tượng hưởng án treo
Theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam, án treo là một biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, thể hiện tính nhân văn của nhà nước nhằm tạo cơ hội cho người phạm tội tự cải tạo dưới sự giám sát của chính quyền địa phương và gia đình. Tuy nhiên, vụ việc trên đã bộc lộ những khoảng trống đáng lo ngại trong quy trình quản lý này.
- Sự lỏng lẻo trong giám sát thực tế: Thực tế cho thấy, việc quản lý người chấp hành án treo ở nhiều địa phương hiện nay vẫn còn mang tính hình thức, chủ yếu dựa trên việc khai báo định kỳ. Sự thiếu sâu sát của lực lượng chức năng cơ sở vô tình tạo điều kiện cho các đối tượng dễ dàng liên lạc, tụ tập băng nhóm.
- Sự dung túng hoặc bất lực từ gia đình: Đối với các đối tượng ở độ tuổi 17-19, gia đình đóng vai trò quản lý trực tiếp cực kỳ quan trọng. Khi gia đình buông lỏng quản lý, các thanh thiếu niên này dễ dàng bị lôi kéo vào các hoạt động phi pháp ngoài xã hội.
Theo quy định tại Điều 65 Bộ luật Hình sự, nếu người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ hoặc phạm tội mới trong thời gian thử thách thì tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo, cộng với hình phạt của bản án mới. Nhóm đối tượng này chắc chắn sẽ phải đối mặt với những hình phạt nghiêm khắc hơn rất nhiều từ pháp luật.
Tâm lý học tội phạm tuổi vị thành niên và trách nhiệm xã hội
Dưới góc độ tâm lý học tội phạm, nhóm tuổi từ 17 đến 19 là giai đoạn chuyển biến tâm sinh lý mạnh mẽ, dễ bị kích động và có xu hướng muốn khẳng định bản thân một cách lệch lạc thông qua bạo lực tập thể (tâm lý bầy đàn). Khi có sự tham gia của các đối tượng đã có “tiền án”, nhóm này nhanh chóng bị dẫn dắt và thực hiện các hành vi mang tính chất côn đồ, liều lĩnh hơn.
Hành vi “chém người vô cớ” phản ánh một thực trạng đáng báo động về sự xuống cấp đạo đức và nhận thức pháp luật của một bộ phận giới trẻ. Họ coi rẻ sinh mạng và sức khỏe của người khác, xem việc bạo lực như một trò tiêu khiển, một cách để thể hiện “bản lĩnh” ảo trên đường phố.
