Chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, sáp nhập thôn, tổ dân phố là một cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy nhằm hướng tới sự tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả. Tuy nhiên, đằng sau những con số cơ học về số lượng thôn được giảm, số đầu mối được thu gọn là câu chuyện về cuộc sống, tâm tư và quyền lợi của đội ngũ những người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở – những “cánh tay nối dài” của chính quyền đến từng hộ dân.
Thời gian qua, một trong những băn khoăn lớn nhất của đội ngũ này là: Trưởng thôn sau khi sáp nhập, do yêu cầu sắp xếp đã chuyển sang làm Phó Trưởng thôn (vẫn tiếp tục công tác) thì có được hưởng chính sách tinh giản biên chế hay không?
Để trả lời câu hỏi này, cần soi chiếu dưới góc độ pháp lý của Nghị định số 185/2026/NĐ-CP của Chính phủ, đồng thời phân tích những góc khuất thực tế tại các địa phương.
Thực tế pháp lý: Khi nào người hoạt động không chuyên trách được nhận trợ cấp?
Điều 14 Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định về số lượng, chức danh người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố như sau:
“1. Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố gồm các chức danh: Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố; Bí thư Chi bộ; Trưởng Ban Công tác Mặt trận.
2. Số lượng người hoạt động không chuyên trách ở mỗi thôn, tổ dân phố không quá 3 người”.
Khoản 5 Điều 2 Nghị định số 154/2025/NĐ-CP quy định một trong các đối tượng thực hiện chính sách tinh giản biên chế bao gồm:
Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố dôi dư do sắp xếp thôn, tổ dân phố nghỉ ngay kể từ khi có quyết định sắp xếp của cấp có thẩm quyền.
Căn cứ quy định trên, trường hợp bạn đọc là Trưởng thôn trước khi sáp nhập và nghỉ ngay kể từ khi có quyết định sắp xếp của cấp có thẩm quyền thì thuộc đối tượng được hưởng chế độ theo Nghị định 154/2025/NĐ-CP.
Góc nhìn thực tiễn: Sự hy sinh thầm lặng và áp lực tại cơ sở
Dù đúng về mặt quy định pháp lý, nhưng trên thực tế, việc Trưởng thôn chuyển làm Phó Trưởng thôn mang lại những xáo trộn không nhỏ về cả tâm lý lẫn thu nhập.
- Sự thay đổi về vai trò và phụ cấp: Trưởng thôn là người đứng đầu, chịu trách nhiệm chính trước chi bộ và chính quyền xã. Khi chuyển xuống làm Phó Trưởng thôn, mức phụ cấp chắc chắn sẽ giảm đi đáng kể theo quy định của từng địa phương, trong khi khối lượng công việc sau sáp nhập (địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn) lại tăng lên gấp bội.
- Rào cản tâm lý: Không dễ để một người đang đứng đầu một thôn, có uy tín cao trong cộng đồng, chấp nhận lùi lại phía sau làm cấp phó. Nhiều người đồng ý chuyển giao vai trò vì đại cục, vì sự ổn định của địa phương chứ không đơn thuần vì quyền lợi cá nhân.
Nếu không có những chính sách bù đắp hoặc động viên kịp thời, địa phương rất dễ đối mặt với nguy cơ “chảy máu” những nhân sự có kinh nghiệm, có uy tín tại cơ sở – những người trực tiếp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân.
