Tới đây, hàng chục triệu xe máy cùng hàng triệu ôtô cần kiểm định.
Thị trường phương tiện tăng nhanh, áp lực quản lý ngày càng lớn
Nhằm thực hiện tốt công tác quản lý, Cục Đăng kiểm Việt Nam đề xuất thành lập Hiệp hội Bảo dưỡng, Sửa chữa Xe cơ giới tại Việt Nam.
Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, hiện Việt Nam có hơn 70 triệu xe máy đang lưu hành. Quy mô phương tiện lớn tạo ra áp lực đáng kể lên môi trường đô thị, hạ tầng giao thông và đặc biệt là năng lực của hệ thống bảo dưỡng, sửa chữa. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang từng bước triển khai kiểm soát khí thải đối với xe máy, với quy chuẩn dự kiến có hiệu lực từ ngày 30.6.2026. Khi kiểm định khí thải trở thành yêu cầu bắt buộc, chất lượng bảo dưỡng và sửa chữa sẽ có tác động trực tiếp đến khả năng đáp ứng quy chuẩn, chi phí sử dụng phương tiện và chất lượng không khí đô thị.
Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank), quy mô sở hữu xe tại Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp so với nhiều quốc gia phát triển, cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn. Thực tế thị trường cũng phản ánh xu hướng này. Năm 2025, doanh số bán xe của các thành viên Hiệp hội Các nhà sản xuất ôtô Việt Nam (VAMA) đạt 375.736 xe, tăng 10,5% so với năm trước. Riêng tháng 12.2025, lượng xe giao đến khách hàng đạt 47.067 xe, tăng 20% so với tháng 11.2025 và tăng 49% so với cùng kỳ năm 2024.
Khoảng trống giữa hai kỳ kiểm định
Trong khi số lượng kiểm định ôtô, xe máy rất lớn, thực tế đang tồn tại khoảng trống giữa hai nhiệm kỳ kiểm định. Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết, kiểm định phương tiện theo chu kỳ là một công cụ quản lý quan trọng, nhưng thực tiễn cho thấy rủi ro kỹ thuật không chờ đến ngày kiểm định mới phát sinh.
Nhiều hư hỏng xuất hiện trong quá trình sử dụng hằng ngày như phanh, hệ thống lái, lốp, hệ thống điện, nhiên liệu hoặc do sửa chữa không đúng quy trình kỹ thuật. Tai nạn giao thông do mất an toàn kỹ thuật thường xảy ra đột ngột, khó khắc phục trong quá trình vận hành và có nguy cơ gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Thực tế đã ghi nhận nhiều vụ việc nghiêm trọng liên quan đến sự cố kỹ thuật. Tại Lào Cai ngày 27.12.2025, một vụ tai nạn xe khách được xác định do mất hiệu lực phanh khi xuống dốc khiến 9 người tử vong. Tại Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc ngày 26.4.2025, xe khách mất phanh khi đổ đèo làm 3 người thiệt mạng.
Những sự cố này đặt ra câu hỏi cốt lõi: Làm thế nào để bảo đảm an toàn kỹ thuật liên tục trong suốt vòng đời phương tiện, thay vì chỉ dựa vào các mốc kiểm định theo chu kỳ. Nói cách khác, cần một hệ sinh thái vận hành thường xuyên, nơi bảo dưỡng – sửa chữa – kiểm tra – giám sát được tổ chức bài bản, có chuẩn nghề và có trách nhiệm.
Tại nhiều quốc gia, bảo đảm an toàn kỹ thuật phương tiện không chỉ dựa vào cơ quan quản lý nhà nước, mà có sự tham gia sâu của các hiệp hội nghề nghiệp. Các hiệp hội này đảm nhiệm vai trò đào tạo, đánh giá năng lực, chứng nhận kỹ năng, ban hành chuẩn dịch vụ và làm đầu mối đối thoại chính sách. Nhật Bản là một ví dụ điển hình.
Theo số liệu chính thức, năm 2025 số người tử vong do tai nạn giao thông tại Nhật Bản giảm xuống còn 2.547 người, mức thấp kỷ lục và chưa tới 1/6 so với mức cao nhất năm 1970. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2021, tỉ lệ tử vong do tai nạn giao thông của Nhật Bản là 2,7/100.000 người, thấp hơn khoảng 5,6 lần so với mức trung bình toàn cầu.
Kết quả này đến từ một hệ thống nhiều tầng. Bên cạnh kiểm định bắt buộc (Shaken), Nhật Bản xây dựng mạng lưới cơ sở bảo dưỡng – sửa chữa được quản lý chặt chẽ về nhân lực, quy trình và trách nhiệm. Một số cơ sở đạt chuẩn cao còn được ủy quyền thực hiện kiểm định dưới sự giám sát của Nhà nước. Trụ cột kỹ thuật của hệ thống này là Hiệp hội Xúc tiến Dịch vụ Ôtô Nhật Bản (JASPA), tổ chức đóng vai trò chuẩn hóa nghề, đào tạo, đánh giá năng lực và hỗ trợ quản trị thị trường dịch vụ.
Tại Việt Nam, hệ thống kiểm định hiện đóng vai trò trung tâm trong quản lý an toàn kỹ thuật. Tuy nhiên, lĩnh vực bảo dưỡng, sửa chữa xe cơ giới vẫn thiếu một tổ chức nghề nghiệp đủ năng lực kỹ thuật và uy tín xã hội để chuẩn hóa thực hành nghề, giám sát đạo đức nghề nghiệp và kết nối dữ liệu an toàn. Chất lượng dịch vụ hiện phụ thuộc nhiều vào tay nghề từng cơ sở, tạo ra chênh lệch về mức độ an toàn. Các hiện tượng sửa chữa gian dối, phụ tùng kém chất lượng, bảo dưỡng hình thức vẫn tồn tại, gây rủi ro cho người sử dụng.
Trong bối cảnh sắp kiểm định khí thải hơn 70 triệu xe máy, khoảng trống này càng bộc lộ rõ. Nếu không nâng chất lượng bảo dưỡng và sửa chữa, việc áp dụng quy chuẩn khí thải sẽ gặp nhiều khó khăn trong thực thi và có nguy cơ làm tăng chi phí xã hội.
Việc thành lập Hiệp hội Bảo dưỡng, Sửa chữa Xe cơ giới tại Việt Nam, nếu được thiết kế đúng, có thể mang lại lợi ích trên nhiều phương diện: nâng cao an toàn giao thông, thống nhất cách hiểu và thực hiện quy định quản lý, góp phần hình thành thị trường dịch vụ lành mạnh và tạo kênh kết nối hiệu quả với cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, cần kiểm soát các rủi ro về pháp lý, lợi ích cục bộ, hình thức hóa hoạt động, chồng chéo chức năng và quản trị dữ liệu.
