Chính phủ ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP ngày 04/10/2024 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.
Những thay đổi mang tính đột phá trong quy định mới về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về đất đai của Chủ tịch UBND cấp xã không chỉ là câu chuyện tăng con số phạt tiền. Đây là một bước chuyển dịch mang tính chiến lược trong tư duy quản lý nhà nước: phân quyền mạnh mẽ để xử lý dứt điểm sai phạm ngay từ khi mới phát sinh.
Từ nút thắt ‘bất lực’ ở cơ sở đến sự đã rồi
Trong nhiều năm qua, công tác quản lý đất đai tại địa bàn cơ sở luôn là một trong những điểm nóng phức tạp nhất. Thực tế cho thấy, hầu hết các vụ việc lấn chiếm đất đai, xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp hay sử dụng đất sai mục đích đều bắt đầu từ quy mô nhỏ ở cấp thôn, xã. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của chính quyền cấp xã trước đây chính là giới hạn về thẩm quyền xử phạt hành chính quá thấp.
Khi phát hiện vi phạm vượt quá hạn mức xử phạt cho phép, Chủ tịch UBND cấp xã chỉ có thể lập biên bản và chuyển hồ sơ lên UBND cấp huyện để ra quyết định xử phạt. Quy trình hành chính này thường kéo dài từ vài tuần đến hàng tháng.
Hệ quả là gì? Trong thời gian chờ đợi quyết định từ cấp trên, công trình vi phạm đã kịp hoàn thiện, đất đai đã bị san lấp, biến dạng. Việc cưỡng chế, khắc phục hậu quả sau đó trở nên vô cùng tốn kém, phức tạp, dễ dẫn đến khiếu kiện kéo dài và gây bức xúc trong dư luận.
Việc giới hạn quyền lực vô hình trung đã làm giảm đi tính chủ động và tinh thần trách nhiệm của cán bộ cơ sở, đồng thời tạo kẽ hở cho các đối tượng vi phạm lợi dụng tâm lý trì hoãn.
Để giải quyết triệt để bất cập này, quy định pháp luật mới nhất đã có những điều chỉnh mang tính bước ngoặt đối với thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong lĩnh vực đất đai. Cụ thể:
- Nâng mức phạt tiền tối đa lên đến 250 triệu đồng: Đây là sự thay đổi đáng chú ý nhất. Con số 250 triệu đồng tạo ra một công cụ pháp lý có sức nặng, đủ sức răn đe cả những cá nhân lẫn tổ chức có hành vi cố ý vi phạm trên địa bàn.
- Đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn đất đai: Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền đình chỉ hoạt động đối với các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ tư vấn đất đai vi phạm pháp luật với thời hạn lên đến 3 tháng.
- Áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả: Cho phép cấp cơ sở chủ động áp dụng ngay các biện pháp khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp…
Sự thay đổi này đồng nghĩa với việc cấp xã không còn đóng vai trò là bên ‘trung chuyển hồ sơ’ thụ động, mà đã trở thành một ‘chốt chặn’ thực quyền, có đầy đủ công cụ pháp lý để hành động nhanh chóng và quyết liệt.
